Przejdź do treści

Zakrztuszenie – przyczyny i zasady pierwszej pomocy

Redakcja NN

5 min. czytaniaAktualizacja:

Do zakrztuszenia zazwyczaj dochodzi u małych dzieci, choć osoby dorosłe także są na nie narażone. Zakrztuszeniu sprzyja jedzenie lub picie w biegu, jednoczesne jedzenie i mówienie. W przypadku najmłodszych do zakrztuszenia prowadzi głównie ciekawość świata, skłaniająca do połykania różnych przedmiotów. Sprawdź, jakie są objawy zakrztuszenia i czy i jak udzielić pierwszej pomocy osobom krztuszącym się.

Zakrztuszenie – przyczyny i zasady pierwszej pomocy

Co to jest zakrztuszenie? Zakrztuszenie a zadławienie

Zakrztuszenie to stan, w którym ciało obce dostaje się przypadkowo do dróg oddechowych, wyzwalając gwałtowny odruch kaszlu. Jest podrażnieniem dróg oddechowych, które może prowadzić do zadławienia. Zakrztuszenie i zadławienie to dwa różne stany. W przypadku zakrztuszenia mamy do czynienia z częściową niedrożnością dróg oddechowych, natomiast podczas zadławienia dochodzi do całkowitej ich niedrożności, a tym samym do stanu bezpośredniego zagrożenia życia. Warto w tym miejscu wspomnieć także o zachłyśnięciu. Jest podobne do zakrztuszenia, lecz tutaj powodem ograniczenia drożności dróg oddechowych jest płyn.

Przyczyny zakrztuszenia u dzieci

Do zakrztuszenia znacznie częściej dochodzi u dzieci niż u osób dorosłych. U najmłodszych najczęstszą przyczyną zakrztuszenia jest połknięcie przypadkowo znalezionego, drobnego przedmiotu. Mogą to być np.: zgubiony guzik, koralik, moneta, mała zabawka lub odłamany fragment większej rzeczy. Zakrztuszenie pokarmem w przypadku malców jest także częste. Dzieci uczące się jedzenia miewają problemy z żuciem i rozdrabnianiem pokarmu. Dlatego powinno się im podawać jedzenie pokrojone na małe kawałki. Zakrztuszeniu sprzyja karmienie dziecka podczas zabawy czy innej absorbującej czynności, kiedy płacze, jest przejęte lub mówi.

Przyczyny zakrztuszenia u dorosłych

W przypadku osób dorosłych do zakrztuszenia dochodzi z reguły w wyniku łapczywego jedzenia i picia bądź jednoczesnego mówienia i jedzenia. Sytuacje te wiążą się z ryzykiem przedostania się żywności do tchawicy zamiast do przełyku, a stamtąd do kolejnych etapów przewodu pokarmowego. Zakrztuszeniu sprzyjają schorzenia, takie jak: miejscowe zmiany strukturalne w budowie gardła (np. nowotwory), ucisk z zewnątrz (np. powiększona tarczyca), choroba refluksowa przełyku, zaburzenia motoryki, czyli aktywności, mięśni przełyku. 

Zakrztuszenie a zaburzenia połykania

W sposób szczególny na zakrztuszenie narażone są osoby zmagające się z zaburzeniami połykania. Tzw. dysfagia może mieć rozmaite podłoże. Wśród potencjalnych przyczyn jej powstania wymienia się m.in.: zapalenia błony śluzowej jamy ustnej i gardła, powiększenie węzłów chłonnych, stany po zabiegach chirurgicznych krtani, twarzoczaszki i szyi, zaburzenia nerwowo-mięśniowe (np. ostre niedokrwienie mózgu pochodzenia naczyniowego, chorobę Parkinsona), układowe choroby tkanki łącznej (np. toczeń rumieniowaty układowy), miastenię i zespoły miasteniczne, miopatie (choroby mięśni).

Objawy zakrztuszenia

Pierwszym objawem zakrztuszenia jest kaszel. Sam w sobie jest niegroźny – to naturalny sposób, w jaki organizm stara się poradzić sobie z przeszkodą w drogach oddechowych. Zakrztuszenie objawia się ograniczonym przepływem powietrza przez górne drogi oddechowe. Poza kaszlem sygnałami świadczącymi o zakrztuszeniu są:

  • utrudniony oddech, 

  • problemy z wydobyciem głosu,

  • zaczerwienie twarzy, 

  • w cięższych przypadkach zasinienie twarzy i odruch wymiotny.

  • Sprawdź przy okazji, jak zadbać o zdrowe gardło.

Co zrobić przy zakrztuszeniu?

W większości przypadków osoba krztusząca się jest w stanie poradzić sobie sama. Jednak czasami pojawia się konieczność udzielenia jej pomocy. Jak zachować się w takiej sytuacji? Wiedza na ten temat jest niezmiernie ważna, w skrajnych przypadkach zakrztuszenie może bowiem doprowadzić do trwałego kalectwa, a nawet do zgonu. Jeżeli poszkodowany nie sinieje, nie ma problemów z oddychaniem, może mówić, kaszel jest efektywny (jest głośny, poszkodowany może odpowiadać na pytania lub w przypadku dziecka – płakać), to najprawdopodobniej poradzi sobie sam. Należy zachęcać go do dalszego kasłania i obserwować. Jeżeli jednak kaszel jest nieefektywny, staje się chrapliwy i duszący oraz pojawią się niepokojące objawy, należy udzielić poszkodowanemu pierwszej pomocy.

Pierwsza pomoc dorosłym i dzieciom przy zakrztuszeniu

Gdy poszkodowany jest przytomny, ale nieefektywnie kaszle (brak możliwości mówienia, bezgłośny kaszel, trudność z oddychaniem, postępująca utrata kontaktu), stań za nim, pochyl go do przodu i uderz nasadą dłoni 5 razy w plecy w przestrzeń pomiędzy łopatkami. Jeśli ta interwencja nie przyniosła poprawy stanu, zastosuj rękoczyn Heimlicha. Stojąc za poszkodowanym, obejmij go rękami – jedną zaciśniętą w pięść połóż na wysokości nadbrzusza, a drugą na niej. Następnie naciśnij to miejsce od dołu ku górze w kierunku przepony. Czynności te wykonuj naprzemiennie i często sprawdzaj, czy przedmiot nie został odkrztuszony.

Gdy poszkodowany traci przytomność, ale oddycha, ułóż go w pozycji bezpiecznej (na boku, z jedną ręką zgiętą pod głową i nogą zgiętą w kolanie), a następnie wezwij pogotowie, dzwoniąc na numer 112 lub 999. W sytuacji, gdy dojdzie do zatrzymania oddechu, przystąp do resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Wykonuj 30 uciśnięć na mostek (w połowie klatki piersiowej z częstotliwością 100 na minutę), a następnie 2 wdechy. Powtarzaj ten schemat aż do przybycia ratowników medycznych lub do przywrócenia krążenia.

Pierwsza pomoc przy zakrztuszeniu u niemowląt

Gdy dziecko nie poradziło sobie z zakrztuszeniem samo, udziel mu pierwszej pomocy. Niemowlę ułóż brzuchem na swoim przedramieniu, kciukiem i palcem wskazującym tej samej ręki rozchyl jego usta. Dziecko powinno leżeć głową w dół, aby grawitacja pomagała w wydostawaniu się ciała obcego z dróg oddechowych. Nieco starsze niemowlę możesz oprzeć sobie na udzie. Następnie wykonaj 5 uderzeń w okolicę międzyłopatkową z użyciem nadgarstka. Jeśli przedmiot nie został usunięty, wykonaj 5 uciśnięć klatki piersiowej w dolnej połowie mostka. Niemowlę połóż „na wznak” na swoim przedramieniu, obejmując dłonią potylicę głowy. Po 5 uciskach znów przewróć je na przedramieniu na brzuch i wykonaj 5 uderzeń. Naprzemienne uderzenia między łopatkami oraz uciski klatki piersiowej prowadź do usunięcia ciała obcego z dróg oddechowych dziecka lub do przyjazdu pogotowia. Jeśli dziecko traci przytomność, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową – oddechy ratunkowe wraz z uciśnięciami klatki piersiowej (w stosunku 2 oddechy do 15 uciśnięć).

Ubezpieczenie na wypadek pogorszenia się stanu zdrowia w wyniku choroby lub NW

Jeśli w efekcie choroby albo nieszczęśliwego wypadku będziesz mieć trwałe trudności z poruszaniem się, spożywaniem posiłków, utrzymywaniem higieny osobistej, korzystaniem z toalety czy innymi podstawowymi czynnościami albo nie będziesz w stanie w ogóle wykonywać tych czynności, będziesz potrzebować wsparcia.

Mogą je zapewnić nie tylko pieniądze, niezbędne do zorganizowania opieki czy przystosowania domu, ale też usługi opiekuńcze i medyczne, ważne zwłaszcza w pierwszych dniach tej nowej, trudnej dla Ciebie sytuacji. Wsparcie takie oferuje Ubezpieczenie na wypadek pogorszenia się stanu zdrowia w wyniku choroby lub NWLink otwiera się w nowej karcie. To umowa dodatkowa do ubezpieczenia na życie, które jest dostępne w Nationale-Nederlanden Towarzystwie Ubezpieczeń na Życie S.A.

W ramach ubezpieczenia możesz otrzymać nawet do 200 000 zł (w zależności od sumy, na jaką się ubezpieczysz i stanu Twojego zdrowia – przy ocenie stanu zdrowia wykorzystujemy m.in. dokumentację medyczną oraz Kartę oceny pacjenta wg skali Barthel) oraz wsparcie assistance, jeśli będziesz potrzebować stałej lub częściowej opieki i pomocy podczas wykonywania podstawowych czynności.

W takiej sytuacji możesz liczyć też m.in. na wizyty u lekarzy specjalistów, domowe wizyty pielęgniarki, zabiegi rehabilitacyjne w poradni lub w domu, transporty medyczne oraz pomoc domową (np. codzienne porządki, przygotowywanie posiłków, dostarczenie zakupów), w zależności od tego, czego będziesz potrzebować.

Szczegółowe informacje na temat zakresu ochrony, zasad realizacji świadczeń oraz wyłączeń i ograniczeń odpowiedzialności znajdziesz w ogólnych warunkach ubezpieczenia (OWU)Link otwiera się w nowej karcie oraz w OWU i regulaminie programu assistanceLink otwiera się w nowej karcie. Dowiedz się więcejLink otwiera się w nowej karcie

    Redakcja NN

    Dbamy o Twoje zdrowie – także poprzez rzetelne informacje. Dlatego artykuły na naszej stronie są tworzone przez zespół specjalistów: lekarzy, fizjoterapeutów, dietetyków oraz doświadczonych redaktorów medycznych.

    Nasi eksperci nie tylko dzielą się wiedzą teoretyczną – przekazują też praktyczne wskazówki oparte na swoim doświadczeniu zawodowym. Piszą o tym, co naprawdę ważne dla Twojego zdrowia: od profilaktyki, przez diagnostykę, po metody leczenia.

    Stawiamy na przejrzystość, dlatego pod każdym artykułem znajdziesz bibliografię i źródła. W ten sposób wspieramy Cię w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących Twojego zdrowia.

    Redakcja NNZobacz artykuły tego autora

    Źródła:

    1. M. Goniewicz, Pierwsza pomoc. Podręcznik dla studentów, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2021.

    2. J. Gucwa, T. Madej, M. Ostrowski, Zaawansowane zabiegi resuscytacyjne i wybrane stany nagłe, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017.

    3. A. Mikołajczak, Pierwsza pomoc, Publicat, Poznań 2016.

    4. K. Nadolny, M. Kucap, Pierwsza pomoc, Dragon, Skawina 2019.

    Powyższy materiał ma wyłącznie charakter edukacyjno-informacyjny, nie jest poradą lekarską i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Przed zastosowaniem się do wskazówek lub informacji o charakterze specjalistycznym zawartych na stronie zdrowie.nn.pl należy skonsultować ich treść z lekarzem. Zdrowie.nn.pl dokłada najwyższych starań, aby treść publikowanych materiałów była najlepszej jakości, ale nie ponosi odpowiedzialności za ich zastosowanie bez konsultacji z lekarzem.